Prywatna opinia biegłego może mieć istotne znaczenie w sporze technicznym, szczególnie wtedy, gdy strona ma wątpliwości dotyczące metodologii, badań, obliczeń lub wniosków przedstawionych przez biegłego powołanego przez sąd.
Trzeba jednak rozróżnić dwa pojęcia. Prywatna opinia osoby wpisanej na listę biegłych sądowych nie jest tym samym co opinia biegłego sądowego sporządzona na zlecenie sądu.
Nawet jeżeli prywatną ekspertyzę sporządza osoba wpisana na listę biegłych sądowych, dokument przygotowany na zlecenie przedsiębiorcy, kancelarii prawnej albo strony postępowania nie staje się automatycznie procesową opinią biegłego.
Nie oznacza to jednak, że taka ekspertyza jest bez znaczenia. W skomplikowanych sprawach technicznych prywatna opinia może pomóc wykazać błędy metodologiczne, nieprawidłowe obliczenia, pominięte dowody, niewłaściwie zastosowane normy lub nieuzasadnione wnioski zawarte w opinii sądowej.
Może również stanowić techniczną podstawę do przygotowania zarzutów do opinii biegłego, pytań uzupełniających albo wniosku o dalsze wyjaśnienie zagadnień wymagających wiadomości specjalnych.
Czym jest prywatna opinia biegłego?
Określenie prywatna opinia biegłego jest powszechnie używane w praktyce. Z procesowego punktu widzenia bardziej precyzyjne może być określenie prywatna ekspertyza albo opinia eksperta sporządzona na zlecenie strony.
Kluczowe znaczenie ma bowiem nie sam tytuł autora dokumentu, lecz to, kto zlecił jego sporządzenie.
Jeżeli ekspert przygotowuje opracowanie na zlecenie przedsiębiorcy, osoby prywatnej, kancelarii prawnej lub jednej ze stron postępowania, mamy do czynienia z ekspertyzą prywatną.
Jeżeli natomiast ekspert zostaje powołany przez sąd w konkretnej sprawie w celu przedstawienia wiadomości specjalnych, sporządzona przez niego opinia jest dowodem z opinii biegłego.
Oznacza to, że nawet dokument podpisany przez osobę będącą biegłym sądowym nie staje się opinią sądową tylko dlatego, że jego autor znajduje się na liście biegłych.
Prywatna opinia biegłego a opinia biegłego sądowego
Różnica ma przede wszystkim charakter procesowy.
Opinia biegłego sądowego powstaje w wyniku decyzji sądu o przeprowadzeniu dowodu wymagającego wiadomości specjalnych.
Prywatna opinia biegłego powstaje natomiast na zlecenie jednej ze stron.
Prywatna ekspertyza może przedstawiać merytorycznie uzasadnione stanowisko strony oparte na wiadomościach specjalnych. Ma to szczególne znaczenie w sprawach, w których ocena problemu wymaga wiedzy z zakresu spawalnictwa, materiałoznawstwa, mechaniki, konstrukcji stalowych, budowy maszyn lub technologii wytwarzania.
Czy prywatna opinia biegłego może podważyć opinię biegłego sądowego?
Prywatna opinia biegłego może pomóc w zakwestionowaniu opinii sądowej, ale nie powoduje automatycznie jej odrzucenia.
Nie działa to na zasadzie: „biegły sądowy twierdzi A, mój ekspert twierdzi B, więc obie opinie mają taką samą pozycję procesową”.
Znaczenie prywatnej ekspertyzy może natomiast polegać na wykazaniu konkretnego błędu w sposobie przeprowadzenia analizy lub formułowania wniosków przez biegłego.
- błędne założenie wejściowe,
- pominięcie istotnego dokumentu,
- zastosowanie niewłaściwej normy,
- błąd obliczeniowy,
- brak koniecznych badań,
- niewłaściwa interpretacja wyników,
- pominięcie alternatywnego mechanizmu awarii,
- wyciągnięcie wniosku, który nie wynika z przedstawionych danych.
Z punktu widzenia technicznego zasadnicza różnica polega więc na tym, czy prywatny ekspert przedstawia jedynie odmienne stanowisko, czy potrafi wskazać weryfikowalny błąd w opinii biegłego sądowego.
Jak podważyć opinię biegłego sądowego?
Samo stwierdzenie „nie zgadzam się z opinią biegłego” nie jest argumentem technicznym.
W sprawie technicznej należy ustalić, dlaczego określony wniosek jest nieprawidłowy albo niewystarczająco uzasadniony.
Dobra weryfikacja opinii biegłego powinna obejmować kilka podstawowych obszarów.
Czy biegły dysponował kompletnym materiałem?
Pierwszym etapem powinna być kontrola danych wejściowych. Należy sprawdzić, czy biegły miał dostęp do dokumentacji niezbędnej do prawidłowej analizy zagadnienia.
- dokumentacji projektowej,
- dokumentacji wykonawczej,
- protokołów odbioru,
- dokumentacji materiałowej,
- instrukcji eksploatacji,
- dokumentacji spawalniczej,
- wyników wcześniejszych badań,
- zdjęć i materiałów z miejsca zdarzenia,
- historii napraw i modyfikacji.
Nawet prawidłowa metoda badawcza może doprowadzić do błędnego wyniku, jeżeli została zastosowana do niepełnych albo nieprawidłowych danych wejściowych.
Czy zastosowano właściwe normy i kryteria?
Samo powołanie normy nie oznacza jeszcze prawidłowości opinii. Należy sprawdzić, czy dana norma miała zastosowanie do badanego wyrobu, procesu technologicznego i analizowanego okresu.
- czy norma miała zastosowanie do badanego wyrobu,
- czy obowiązywała w odpowiednim okresie,
- czy zastosowano właściwą część normy,
- czy prawidłowo zinterpretowano kryteria akceptacji,
- czy wymagania normatywne nie zostały pomylone z wymaganiami umownymi lub projektowymi.
W sporach dotyczących konstrukcji stalowych, spawalnictwa i urządzeń przemysłowych takie błędy mogą zasadniczo zmienić końcową ocenę techniczną.
Błąd wykonawczy nie zawsze oznacza przyczynę awarii
To jeden z najważniejszych problemów spotykanych w analizach technicznych.
Załóżmy, że podczas badania konstrukcji wykryto niezgodność spawalniczą. Sam fakt jej występowania nie dowodzi jeszcze, że to właśnie ta niezgodność była przyczyną zniszczenia elementu.
Należy wykazać techniczny związek przyczynowy i odpowiedzieć między innymi na następujące pytania:
- gdzie rozpoczęło się pęknięcie?
- jaki był mechanizm jego propagacji?
- jaki charakter ma przełom?
- jakie naprężenia występowały w miejscu uszkodzenia?
- czy występowała koncentracja naprężeń?
- jakie były własności materiału?
- czy element pracował zgodnie z założeniami projektowymi?
- czy występowały obciążenia zmienne?
- czy uszkodzenie miało charakter zmęczeniowy, kruchy, ciągliwy lub inny?
- czy wykryta niezgodność mogła fizycznie zainicjować obserwowany mechanizm zniszczenia?
Bez odpowiedzi na te pytania stwierdzenie, że „przyczyną była wada spawalnicza”, może pozostawać jedynie hipotezą wymagającą dalszej weryfikacji.
Prywatna opinia biegłego w sprawach spawalniczych i materiałowych
W sprawach technicznych samo przeczytanie dokumentacji często nie wystarcza. Jeżeli spór dotyczy pęknięcia konstrukcji, elementu maszyny albo złącza spawanego, prawidłowa analiza może wymagać również wykonania badań.
- badań wizualnych VT,
- badań penetracyjnych PT,
- badań magnetyczno-proszkowych MT,
- badań ultradźwiękowych UT,
- badań makroskopowych,
- badań metalograficznych,
- pomiarów twardości,
- analizy składu chemicznego,
- badań właściwości mechanicznych,
- analizy przełomu i mechanizmu pękania.
Dobrze przygotowana prywatna opinia biegłego powinna możliwie wyraźnie oddzielać:
fakt → wynik badania → interpretację → wniosek.
Jeżeli tego łańcucha nie można prześledzić, weryfikacja końcowych wniosków staje się znacznie trudniejsza.
Czy można zakwestionować metodologię biegłego?
Tak, ale zarzut powinien być konkretny. Samo stwierdzenie, że „metodologia jest błędna”, niewiele wyjaśnia.
Znacznie silniejszy technicznie jest zarzut wskazujący, że zastosowana metoda:
- nie pozwala odpowiedzieć na pytanie postawione przez sąd,
- nie umożliwia rozróżnienia dwóch możliwych mechanizmów uszkodzenia,
- opiera się na niezweryfikowanym założeniu,
- pomija istotny parametr,
- wykorzystuje niewłaściwe kryterium oceny,
- prowadzi do wniosku wykraczającego poza uzyskane wyniki.
Właśnie w takim zakresie prywatna opinia biegłego może być szczególnie użyteczna.
Czy sąd może zażądać uzupełnienia opinii biegłego?
Jeżeli istnieją zagadnienia wymagające dalszego wyjaśnienia, sąd może zażądać uzupełnienia lub wyjaśnienia opinii, a także dodatkowej opinii od tych samych albo innych biegłych.
Z praktycznego punktu widzenia zasadnicze znaczenie ma jednak precyzyjne wskazanie problemu.
Zamiast ograniczać zarzut do stwierdzenia: „nie zgadzamy się z opinią”, warto wskazać konkretny problem techniczny, brak badania, błędne założenie albo niespójność pomiędzy materiałem dowodowym a końcowym wnioskiem.
File Review – weryfikacja opinii biegłego
Jedną z metod pracy ze sprawą techniczną jest File Review, czyli niezależna analiza akt, dokumentacji oraz istniejącej opinii biegłego.
Celem nie jest automatyczne udowodnienie, że biegły się pomylił. Celem jest sprawdzenie, czy przedstawione przez niego wnioski wynikają z materiału dowodowego i zastosowanej metodologii.
W ramach File Review można analizować między innymi:
- kompletność materiału źródłowego,
- zastosowane założenia,
- normy i specyfikacje techniczne,
- metody badań,
- wyniki pomiarów,
- obliczenia,
- dokumentację fotograficzną,
- alternatywne hipotezy,
- spójność rozumowania,
- związek między wynikami a końcowymi wnioskami.
Rezultatem może być wskazanie zagadnień wymagających wyjaśnienia, dodatkowych badań albo przygotowanie technicznej podstawy do sformułowania pytań i zarzutów do opinii biegłego.
Kiedy warto zlecić prywatną opinię biegłego?
Przed rozpoczęciem sporu
Ekspert może ocenić, czy przedstawione roszczenia mają techniczne podstawy i czy posiadany materiał pozwala wykazać wskazywaną przyczynę awarii lub niezgodności.
Bezpośrednio po awarii
To często najlepszy moment na zabezpieczenie materiału dowodowego. Uszkodzone elementy mogą zostać naprawione, oczyszczone, pocięte, zezłomowane albo ponownie uruchomione, przez co część informacji o mechanizmie uszkodzenia może zostać bezpowrotnie utracona.
Po otrzymaniu opinii biegłego sądowego
To jeden z najczęstszych momentów wykonywania prywatnej opinii biegłego. Ekspert może sprawdzić, czy opinia zawiera błędy techniczne, niepełne analizy albo wnioski niewynikające z przedstawionych danych.
Przed przygotowaniem zarzutów do opinii
Pełnomocnik procesowy odpowiada za argumentację prawną i strategię postępowania. Ekspert techniczny może natomiast pomóc odpowiedzieć na pytanie: co konkretnie w analizie technicznej wymaga zakwestionowania i dlaczego?
W jakich sprawach prywatna ekspertyza techniczna ma szczególne znaczenie?
- konstrukcje stalowe,
- spawalnictwo,
- budowa maszyn,
- urządzenia przemysłowe,
- materiałoznawstwo,
- pęknięcia i uszkodzenia,
- awarie linii technologicznych,
- urządzenia ciśnieniowe,
- energetyka,
- automatyka i robotyka,
- wady wykonawcze,
- reklamacje przemysłowe,
- spory inwestor–wykonawca,
- spory producent–odbiorca.
Im bardziej złożony jest mechanizm techniczny zdarzenia, tym większego znaczenia nabiera metodologia analizy i możliwość weryfikacji jej wyników, a nie samo przekonanie eksperta.
Prywatna opinia biegłego – najczęstsze pytania
Czy prywatna opinia biegłego jest dowodem w sądzie?
Prywatna ekspertyza nie staje się procesową opinią biegłego tylko dlatego, że przygotował ją specjalista lub osoba wpisana na listę biegłych sądowych. Może natomiast stanowić dokument oraz przedstawiać specjalistycznie uzasadnione stanowisko strony.
Czy biegły sądowy może przygotować prywatną opinię?
Tak. Opracowanie wykonane na prywatne zlecenie nie uzyskuje jednak przez to statusu opinii sporządzonej na zlecenie sądu.
Czy prywatna opinia biegłego może podważyć opinię sądową?
Może wskazać konkretne błędy, braki, nieprawidłowe założenia lub problemy metodologiczne i w ten sposób stanowić podstawę do przygotowania merytorycznych zarzutów. Nie powoduje jednak automatycznie odrzucenia opinii biegłego powołanego przez sąd.
Co zrobić, jeśli opinia biegłego zawiera błędy?
Należy ustalić, czego dotyczą: materiału wejściowego, metodologii, badań, norm, obliczeń czy końcowego wnioskowania. Następnie można przygotować precyzyjne pytania i zarzuty dotyczące konkretnych elementów opinii.
Kiedy najlepiej zlecić weryfikację opinii biegłego?
Możliwie wcześnie, szczególnie jeżeli istnieje ryzyko utraty materiału dowodowego albo biegnie termin na przedstawienie stanowiska wobec opinii.
Potrzebujesz weryfikacji opinii biegłego sądowego?
W sprawach dotyczących przemysłu, spawalnictwa, konstrukcji stalowych, budowy maszyn, materiałoznawstwa, awarii przemysłowych oraz zgodności instalacji przemysłowej z projektem możliwa jest niezależna analiza techniczna dokumentacji oraz istniejącej opinii biegłego.
W ramach File Review analizie może podlegać metodologia, materiał źródłowy, zastosowane normy, badania, obliczenia oraz związek pomiędzy dowodami a końcowymi wnioskami.
Jeżeli otrzymałeś opinię biegłego sądowego i masz wątpliwości dotyczące jej poprawności technicznej, skontaktuj się z nami i prześlij dokumentację do wstępnej analizy sprawy.
